อำเภอลอง ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัดแพร่ ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 42 กิโลเมตร ราวปี พ.ศ.1078 พระนางจามเทวี พระราชธิดากษัตริย์ผู้ครองเมืองละโว้ ซึ่งเป็นพระมเหสีของพระยารามัญผู้ครองเมืองอยุธยา (เมืองรามบุรี) ได้เสด็จมาครองเมืองหริภุญชัย (ลำพูน) ได้นำพระสารีริกธาตุเสด็จมาทางชลมารค (ทางน้ำ) แต่แทนที่จะตามลำน้ำปิงขึ้นไปกลับมาทางแยกขึ้นมาตามลำน้ำยมมาขึ้นบกที่บ้านปากลอง (หมู่ที่ 5 ตำบลปากกาง) และด้วยเหตุที่หลงทางได้ถกเถียงกันในเรื่องเส้นทางไปเมืองหริภุญชัยจึงขนานนามเมืองนี้ว่า “เมืองเววาภาสิต” และจากการที่พระนางจามเทวีทรงตรัสว่า “ลองขึ้นไปก่อนเถอะ” คำว่า “ลอง” ที่พระนางจามเทวีทรงตรัสขึ้นนั้นต่อมาได้ถูกนำมาเรียกชื่อเมืองขึ้นใหม่ว่า “เมืองลอง” อีกชื่อหนึ่ง

     อำเภอลองในยุคแรก ๆ จึงตั้งอยู่ที่ตำบลปากกางปัจจุบัน และในขณะเดียวกันนี้ พระนาง จามเทวีได้สร้างเจดีย์ขึ้นที่บริเวณห้วยอ้อ ซึ่งเป็นวัดศรีดอนคำในปัจจุบัน ต่อมาในราวประมาณปี พ.ศ.1824 พระเจ้าเม็งรายมหาราช ผู้ครองเมืองเชียงรายได้ทำสงครามรบชนะเมืองต่าง ๆ ในล้านนาไทยจนถึง เมืองลองและได้เมืองลองเป็นเมืองขึ้นทรงเปลี่ยนชื่อเมืองลองใหม่เป็นชื่อ “เมืองเชียงชื่น” (สันนิษฐานว่า เนื่องจากเมืองนี้มีแร่เหล็กและแร่ตะกั่ว ซึ่งชาวบ้านในท้องถิ่นเรียกว่า “จีน” มาก) และได้ตั้งพระยาเชิญเมืองเป็นผู้ครองนครขึ้นต่อเขลางค์นคร (ลำปาง) มีผู้ครองนครสืบต่อมาคือ พระยาหูหิ้น พระยายุทธิษฐิระมา หมื่นดังนคร พระยาหัวเมืองแก้ว ราวปี พ.ศ.2020 สงครามสงบ พระยาหัวเมืองแก้วได้พาผู้คน ย้ายจากเมืองเชียงชื่น มาตั้งเมืองใหม่ที่ดอนหัวนาบ้านก่อน (บริเวณโรงเรียนห้วยอ้อปัจจุบัน) ถึงราวปีพ.ศ.2030 ก็ได้ย้ายเมืองอีกครั้งหนึ่งมาตั้งที่เหล่าเวียง (ปัจจุบันคือบริเวณลำห้วยแม่กาง บ้านนาจอมขวัญ) ได้เปลี่ยนชื่อเมืองใหม่กลับมาใช้ชื่อ “เมืองลอง” เหมือนเดิมต่อนั้นมามี ผู้ครองนคร คือ พระยารักษ์ช้างแก้ว พระยาฟ้าป้อม พระยาฟ้าใหม่ จนราวปี พ.ศ.2134  พม่าได้ยกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่  ลำปาง และเลยมาถึงเมืองลอง พระยาฟ้าป้อม และพระยาฟ้าใหม่ตายในสนามรบ เมืองลองจึงแตกและว่าง ผู้ครองนครอยู่ระยะหนึ่ง ราวปีพ.ศ. 2140 ผู้ครองนครลำปางได้ตั้งบุรุษผู้หนึ่งช่างอาสาจับช้าง ลายเสือนำไปถวายเจ้าเมืองลำปางและตั้งให้เป็นเจ้าเมืองลองใช้ชื่อว่า พระยาช้างปาน ครองเมืองลองต่อจนราวปี พ.ศ.2160 ได้มีเจ้าผู้ครองนครสืบต่อมา คือ พระยาครุฑราช พระยาจอมหัวค่ำ พระยาขุนท่า พระยาชัย พระยาคำลิ่ม ราวปี พ.ศ.2318 พระยาคำลิ่มถึงแก่อสัญกรรม ไม่มีผู้ครองเมืองลอง เจ้าเมืองนครลำปางจึงได้ตั้งให้พระยาชื่นสมบัติ มาครองเมืองโดยมีผู้ครองนครสืบต่อกันมาตลอด เพราะเป็นเมืองหน้าด่านของอาณาจักรล้านนาจนตกเป็นเมืองประเทศราชของอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา จนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ตลอดสืบมา เดิมอำเภอเมืองลองขึ้นกับนครลำปาง จนกระทั่งวันที่ 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2474 โอนอำเภอลองเข้ามาเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดแพร่จนถึงปัจจุบัน โดยมี ร.ต.อ.วิชิต ชนบทวิบูลย์ (ทัศ  สุชาเนนย์) เป็นนายอำเภอคนแรก

     เอกลักษณ์ผ้าทอลอง

     ผ้าทอเมืองลองมีลักษณะพิเศษของผ้าทอตีนจกเมืองลองมีลักษณะพิเศษที่เป็นเอกลักษณ์พอสรุปได้ดังนี้
     1. การจัดวางลาย จะจัดวางลายอย่างอิสระไม่ว่าจะเป็นลายหลักหรือลายประกอบ สามารถนำมาใช้สลับกันได้ เช่น ลายหลังเป็นลายประกอบ ลายประกอบเป็นลายหลัก 
     2. การเรียกชื่อจะเรียกชื่อเฉพาะลายหลักที่อยู่ระหว่างกลางของลวดลาย
     3. การจบลวดลายเมื่อช่างทอ ทอตีนจกได้ขนาดความยาวพอดีกับความต้องการแล้ว ช่างทอจะจบลงด้วยลวดลายพิเศษ ซึ่งเป็นเครื่องหมายเฉพาะของช่างทอทั้งยังเป็นการป้องกันการสูญหายหรือการลักขโมย เครื่องหมายดังกล่าวมีชื่อเรียกว่า “หมายซิ่น”

    “การหมายซิ่น” อีกนัยหนึ่งตามความเชื่อของชาวล้านนาบางกลุ่มเชื่อว่าการทอลายจกตีนซิ่น เวลาต่อให้ลวดลายของตีนจกชนกันไม่มีช่องว่างเว้นไว้ หากมีผู้ไม่ประสงค์ดีต้องการทำเสน่ห์ยาแฝดผู้นั้นไม่สามารถป้องกันเสน่ห์ยาแฝดจากผู้อื่นได้ หากได้ทำการหมายซิ่นเสียแล้ว จะสามารถป้องกันการทำเสน่ห์ยาแฝดจากผู้อื่นได้ ซึ่งตรงกับคำกล่าวของกลุ่มชนไตยวน อำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์ว่า “หงส์บ่แล้ว แคล้วบ่จอด” หมายถึงการจกลายหงส์ยังไม่เสร็จสามารถแคล้วคลาดได้เมื่อลายไม่ติดกัน ลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ลายหลักของเมืองลอง (เฉพาะตีนจก) มีชื่อเรียกต่าง ๆ กัน คือ ลายดอกผักแว่น จันทน์แปดกลีบ เครือกาบหมาก โคมช่อน้อยตุงไจ แมงโบ้แล่น งูห้อยซ้าว นกกินน้ำร่วมต้น ต่อมเครือ งวดน้ำคุ ขามดแดง นกแยงเงา ฯลฯ เป็นต้น ส่วนลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์และเป็นลายประกอบมีชื่อเรียกดังนี้คือ งูห้อยซ้าว ขากำปุ้ง นกกินน้ำร่วมต้น ก้างปลา เครือดอกแก้ว ขอเหลียว บัวหงาย บัวคว่ำ ขอขันดอก โก้งเก้ง(น่าจะเรียกตามรูปแบบของกลุ่มไตยวนราชบุรี) ต่อมเครือ หางสะเปา (เชิงล่างตีนซิ่น) มีชื่อเรียกต่าง ๆ กัน สะเปาของน้ำคุ สะเปาเก๊าสน สะเปาดอกต่อม สะเปาไข่ปลา สะเปานกปิ้น (นกกลับหัว) เป็นต้น